مقدمه:
روغنها و چربیها، جزء جداییناپذیر سبد غذایی بشر و ستون فقرات بسیاری از صنایع، از تولید مواد غذایی گرفته تا داروسازی و آرایشی و بهداشتی، محسوب میشوند. کیفیت، خلوص و سلامت این مواد مستقیماً بر سلامت مصرفکننده و کیفیت نهایی محصولات تأثیر میگذارد. در این میان، آزمایشگاه تخصصی ماد با بهرهگیری از دانش روز و تجهیزات پیشرفته، نقشی حیاتی در تضمین کیفیت و اصالت انواع روغنها و چربیها، از جمله روغنهای گیاهی و چربیهای حیوانی، ایفا میکند. این مقاله به اهمیت، روشها و معیارهای کلیدی در آزمایش روغنها و چربیها میپردازد. آزمایش روغن و چربی در آزمایشگاه ماد:
چرا آزمایش روغنها و چربیها اهمیت دارد؟
1. تضمین سلامت و ایمنی:
روغنهای نامرغوب یا آلوده میتوانند حاوی سموم، فلزات سنگین، باقیمانده آفتکشها یا محصولات اکسیداسیون مضر باشند که مصرف آنها سلامت انسان را به طور جدی به خطر میاندازد.
2. تأیید اصالت و جلوگیری از تقلب:
متأسفانه، تقلب در زمینه روغنها و چربیها امری رایج است. مخلوط کردن روغنهای ارزانتر با روغنهای گرانقیمت (مانند تقلب در روغن زیتون) یا استفاده از روغنهای صنعتی در صنایع غذایی، نیازمند روشهای آزمایشگاهی دقیق برای شناسایی است.
3. کنترل کیفیت و استانداردسازی:
انطباق محصولات با استانداردهای ملی و بینالمللی، حفظ کیفیت ثابت در بچهای مختلف تولیدی و رعایت پارامترهای کیفی مانند میزان اسیدیته، پراکسید و رِنجیدگی (فساد) از اهداف اصلی آزمایش روغنهاست.
4. پایش فرآیندهای تولید:
آزمایشها به تولیدکنندگان کمک میکنند تا از صحت فرآیندهای تصفیه، هیدروژناسیون یا دیگر عملیات صنعتی خود اطمینان حاصل کنند.
انواع روغنها و چربیهای قابل آزمایش در آزمایشگاه ماد:
آزمایشگاه ماد طیف گستردهای از محصولات روغنی و چربی را مورد بررسی قرار میدهد،
آزمایش روغن و چربی در آزمایشگاه ماد:
- روغنهای گیاهی:
روغن زیتون، روغن آفتابگردان، روغن کانولا، روغن پالم، روغن نارگیل، روغن سویا، روغن ذرت و سایر روغنهای خوراکی و صنعتی.
- چربیهای حیوانی:
کره، روغن حیوانی (روغن کرمانشاهی، دنبه، پیه)، چربیهای دام و طیور، و مشتقات آنها.
- فراوردههای روغنی:
مارگارین، انواع سسها، شیرینیها و محصولات نانوایی حاوی چربی.
پارامترهای کلیدی در آزمایش روغن و چربی:
آزمایشگاه ماد با استفاده از روشهای استاندارد جهانی، پارامترهای حیاتی را برای ارزیابی کیفیت و سلامت روغنها و چربیها اندازهگیری میکند:
- 1.اسیدیته (Acidity Value):
نشاندهنده میزان اسیدهای چرب آزاد است. افزایش آن معمولاً نشانه فساد یا کیفیت پایین محصول است.
- عدد پراکسید (Peroxide Value):
میزان اکسیداسیون اولیه چربیها را نشان میدهد. عدد پراکسید بالا حاکی از شروع فساد و اکسیداسیون است
- 3. عدد یدی (Iodine Value):
نشاندهنده میزان عدم اشباع بودن اسیدهای چرب است. این پارامتر در شناسایی نوع روغن و همچنین تشخیص تقلب (مانند هیدروژناسیون یا مخلوط کردن) اهمیت دارد.
- 4. عدد صابونی شدن (Saponification Value):
معیاری برای تعیین متوسط وزن مولکولی اسیدهای چرب موجود در چربی است و در شناسایی نوع چربی (گیاهی یا حیوانی) کمک میکند.
- 5. میزان رطوبت و ناخالصیها (Moisture & Impurities):
حضور آب و مواد جامد نامحلول میتواند کیفیت محصول را کاهش داده و حتی منجر به فساد زودرس شود.
با استفاده از دستگاه کروماتوگرافی گازی (GC)، ترکیب دقیق اسیدهای چرب اشباع، غیراشباع مونو و غیراشباع چندگانه مشخص میشود. این آزمایش برای تأیید نوع روغن و ارزش غذایی آن حیاتی است.
- 7. شناسایی و تعیین میزان استرولها (Sterol Profile):
این آزمایش به ویژه برای تشخیص تقلب در روغن زیتون، روغنهای گیاهی و چربیهای حیوانی کاربرد دارد.
- 8. فلزات سنگین (Heavy Metals):
عناصری مانند سرب، کادمیوم، آرسنیک و جیوه که میتوانند از منابع مختلف وارد چرخه تولید شوند، برای سلامت بسیار مضر هستند و حد مجاز آنها توسط استانداردها تعیین میشود.
- 9. __آفتکشها و آلایندههای زیست